Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej mogą być bardzo różne. Jedno dziecko będzie wyjątkowo źle reagowało na hałas, inne nie będzie chciało brudzić rąk, chodzić boso ani dotykać określonych materiałów. Jeszcze inne może być niemal cały czas w ruchu, wpadać na przedmioty, mocno przytulać się do innych albo poszukiwać intensywnych bodźców.
Rodzice często początkowo nie łączą takich zachowań z przetwarzaniem bodźców. Słyszą, że dziecko jest „wybredne”, „nadwrażliwe”, „niegrzeczne” albo przeciwnie – „ma po prostu dużo energii”. Tymczasem znaczenie ma nie pojedyncze zachowanie, lecz cały sposób, w jaki dziecko reaguje na dotyk, dźwięki, ruch, zapachy, jedzenie i sygnały płynące z własnego ciała.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej warto więc obserwować w różnych sytuacjach. Szczególnie istotne jest to, czy reakcje są bardzo silne, powtarzają się i utrudniają dziecku zabawę, jedzenie, ubieranie się, naukę albo funkcjonowanie w przedszkolu.
Spis treści
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – jak mogą wyglądać?
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – dlaczego łatwo je przeoczyć?
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – rozróżnienie
- Integracja sensoryczna a wybiórczość pokarmowa
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej u niemowlaka
- Objawy integracji sensorycznej u 2- i 3-latka
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej u przedszkolaka
- Integracja sensoryczna a autyzm
- Kiedy pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej warto skonsultować?
- Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – FAQ
Pamiętaj!
Nasze treści blogowe mają charakter informacyjny i nie zastępują profesjonalnej porady lekarza lub specjalisty.
Poradnia Focus specjalizuje się w pomocy dzieciom i ich rodzicom. Ze wsparcia naszych specjalistów możesz skorzystać stacjonarnie w poradniach w Katowicach, Gliwicach, a także online.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – jak mogą wyglądać?
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej mogą dotyczyć wielu obszarów codziennego życia. Dziecko może reagować na niektóre bodźce znacznie mocniej niż jego rówieśnicy albo przeciwnie, intensywnie ich poszukiwać.
Rodzic może zauważyć między innymi, że dziecko:
- zatyka uszy przy głośniejszych dźwiękach,
- bardzo nie lubi mycia lub czesania włosów,
- protestuje podczas obcinania paznokci,
- nie chce chodzić boso po piasku lub trawie,
- nie lubi brudzić rąk,
- źle toleruje metki i niektóre materiały ubrań,
- jest bardzo wybredne pod względem konsystencji jedzenia,
- wpada na meble lub inne osoby,
- mocno się przytula, przepycha albo uderza w przedmioty,
- stale biega, skacze lub kręci się,
- nie lubi huśtania albo przeciwnie, mogłoby huśtać się bez końca,
- reaguje bardzo silnie na zapachy,
- łatwo rozprasza się w miejscach, w których dużo się dzieje,
- ma trudność z uspokojeniem się po intensywnym dniu.
Pojedynczy punkt z tej listy nie oznacza jeszcze trudności sensorycznych. Wiele dzieci nie lubi określonych dźwięków, potraw czy materiałów. Znaczenie ma przede wszystkim liczba takich zachowań, ich intensywność oraz wpływ na codzienne życie dziecka.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – dlaczego łatwo je przeoczyć?
Trudności sensoryczne nie zawsze są oczywiste. Dziecko nie potrafi przecież powiedzieć: „ten dotyk jest dla mojego układu nerwowego zbyt intensywny”. Zamiast tego może odsuwać rękę, płakać, uciekać, złościć się albo odmawiać wykonania danej czynności. Rodzic widzi więc zachowanie, ale nie zawsze od razu zna jego przyczynę.
Przykładowo przed wyjściem do przedszkola dziecko codziennie protestuje podczas zakładania skarpetek. Rodzic może uznać, że chodzi o bunt albo niechęć do wyjścia z domu. Tymczasem problemem może być szew w skarpetce, który dla dziecka jest wyjątkowo drażniący.
Podobnie dziecko odmawiające udziału w zajęciach plastycznych może nie mieć problemu z samym zadaniem. Może po prostu bardzo źle tolerować klej lub farbę znajdującą się na dłoniach. Dlatego warto przyglądać się temu, co wydarzyło się bezpośrednio przed trudną reakcją.
Test przesiewowy na pierwsze zaburzenia integracji sensorycznej
Czy Twoje dziecko może mieć trudności z integracją sensoryczną?
Odpowiedz na 18 krótkich pytań dotyczących codziennego funkcjonowania dziecka. Test zajmuje około 2–3 minut.
Zaznacz odpowiedź, która najlepiej opisuje typowe zachowanie dziecka w ostatnich tygodniach.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – rozróżnienie
Nadwrażliwość na dotyk
Jednym z częściej zauważanych przez rodziców problemów jest duża wrażliwość na dotyk. Dziecko może szczególnie silnie reagować na bodźce, które dla innych osób są neutralne.
Może nie lubić przypadkowego dotykania przez inne dzieci, protestować podczas przytulania albo bardzo źle znosić zabiegi pielęgnacyjne.
Trudności mogą być widoczne podczas:
- ubierania,
- czesania,
- mycia włosów,
- kąpieli,
- kremowania,
- obcinania paznokci,
- mycia twarzy,
- wizyty u fryzjera,
- zabawy piaskiem,
- malowania palcami.
Niektóre dzieci unikają lekkiego, niespodziewanego dotyku, natomiast dobrze tolerują mocniejszy nacisk. Dlatego reakcje sensoryczne nie zawsze są intuicyjne.
Sprawdź także:
Nadwrażliwość słuchowa
Pierwsze objawy trudności w integracji sensorycznej mogą być związane również ze słuchem. Dziecko może reagować wyjątkowo intensywnie na odkurzacz, suszarkę, blender, spłukiwanie wody, głośną muzykę lub gwar w centrum handlowym.
Może zasłaniać uszy, uciekać do innego pomieszczenia, płakać albo pytać, kiedy dźwięk się skończy. Czasami problem ujawnia się dopiero w przedszkolu. W domu jest stosunkowo spokojnie, natomiast w sali jednocześnie rozmawia kilkanaścioro dzieci, przesuwane są krzesła, gra muzyka i pojawiają się inne odgłosy. Dziecku może być wtedy znacznie trudniej skupić się i regulować emocje.
Silna reakcja na hałas nie oznacza automatycznie problemów z integracją sensoryczną. Jeżeli jednak dziecko regularnie unika wielu codziennych sytuacji z powodu dźwięków, warto przyjrzeć się temu dokładniej.
Dziecko szuka mocnych bodźców
Trudności sensoryczne nie zawsze oznaczają unikanie bodźców. U części dzieci obserwuje się dokładnie odwrotną sytuację, bardzo intensywne ich poszukiwanie.
Dziecko może niemal bez przerwy:
- biegać,
- skakać,
- wspinać się,
- kręcić,
- turlać,
- przepychać,
- wpadać na przedmioty,
- mocno się przytulać,
- rzucać się na kanapę,
- szukać intensywnego ruchu.
Rodzice mogą mieć wrażenie, że dziecko „nigdy się nie męczy”. Po kilkudziesięciu minutach aktywności nadal chce skakać, huśtać się albo biegać.
Takie zachowanie może być związane z poszukiwaniem bodźców ruchowych lub czucia głębokiego. Jednocześnie sama duża aktywność nie wystarcza do stwierdzenia trudności sensorycznych. Szczególnie małe dzieci naturalnie mają ogromną potrzebę ruchu.
Dziecko nie lubi brudzić rąk
Niechęć do zabrudzonych dłoni jest jednym z zachowań, które często zwracają uwagę rodziców.
Dziecko dotyka farby i natychmiast prosi o umycie rąk. Nie chce ugniatać ciasta, dotykać błota, kleju ani mokrego piasku. Podczas jedzenia nawet niewielka ilość sosu na palcu powoduje potrzebę natychmiastowego wytarcia dłoni.
Czasami jest to zwykła preferencja. Jeżeli jednak dziecko unika wielu różnych faktur i podobne reakcje dotyczą także ubrań, chodzenia boso, pielęgnacji czy jedzenia, może to być jeden z elementów większej wrażliwości dotykowej.
Nie warto wówczas zmuszać dziecka do wkładania rąk do nieprzyjemnej masy. Lepszym rozwiązaniem jest stopniowe oswajanie i zapewnienie możliwości wycofania się z aktywności.
Problemy z metkami i ubraniami
Takie sytuacje są bardzo częstym źródłem codziennych konfliktów. Dziecko może odmawiać założenia konkretnej bluzki, ponieważ materiał „gryzie”. Metka drażni szyję, szew w skarpetkach przeszkadza w chodzeniu, a spodnie są „za ciasne”, mimo że rozmiar jest odpowiedni.
Niektóre dzieci tolerują tylko określony rodzaj ubrań. Chcą nosić tę samą bluzę, preferują ubrania bardzo luźne albo przeciwnie, mocno przylegające do ciała.
Oczywiście dzieci mają własne preferencje dotyczące ubioru. Większą uwagę warto zwrócić wtedy, gdy reakcje są bardzo silne i codzienne ubranie się staje się źródłem dużego stresu dla całej rodziny.
Integracja sensoryczna a wybiórczość pokarmowa
Pierwsze objawy trudności sensorycznych mogą być widoczne również podczas posiłków. Dziecko może akceptować bardzo ograniczoną liczbę konsystencji albo reagować na jedzenie przede wszystkim jego strukturą, zapachem czy temperaturą.
Może na przykład jeść chrupiące produkty, ale odmawiać wszystkiego, co jest miękkie lub mokre. Inne dziecko może tolerować jogurt, ale nie zje owocu znajdującego się w środku, ponieważ przeszkadza mu zmiana konsystencji.
Rodzice mogą zauważyć:
- silną niechęć do nowych konsystencji,
- odruch wymiotny przy niektórych produktach,
- unikanie intensywnych zapachów,
- jedzenie bardzo wąskiej grupy produktów,
- trudność z jedzeniem produktów połączonych ze sobą,
- niechęć do dotykania jedzenia rękami.
Wybiórczość pokarmowa może mieć wiele różnych przyczyn, dlatego nie należy automatycznie sprowadzać jej do integracji sensorycznej. Jeżeli dieta dziecka jest bardzo ograniczona, warto przyjrzeć się problemowi szerzej.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej u niemowlaka
U niemowląt trudno mówić o pojedynczym zachowaniu, które jednoznacznie wskazywałoby na problemy sensoryczne. Rodzice mogą jednak zauważać nietypowo silne reakcje na codzienne bodźce.
Niemowlę może na przykład bardzo źle reagować na kąpiel, przebieranie, dotyk określonych materiałów lub głośniejsze dźwięki. Z kolei inne dziecko może intensywnie poszukiwać ruchu i uspokajać się niemal wyłącznie podczas mocnego kołysania czy noszenia.
Warto obserwować również rozwój ruchowy, napięcie mięśniowe oraz sposób reagowania na kontakt z otoczeniem. U tak małych dzieci ocena zawsze powinna obejmować cały rozwój, a nie tylko pojedynczą reakcję sensoryczną.
Jeżeli rodzica coś niepokoi, pierwszym krokiem może być rozmowa z pediatrą, psychologiem lub terapeutą integracji sensorycznej.
Pierwsze objawy zaburzenia SI u 2-latka
U dwulatka zachowania sensoryczne są już zazwyczaj łatwiejsze do zauważenia, ponieważ dziecko staje się bardziej samodzielne i ma kontakt z coraz większą liczbą sytuacji.
Rodzic może zauważyć, że dziecko nie chce chodzić po piasku, nie toleruje mycia włosów, odmawia dotykania różnych mas albo bardzo silnie reaguje na określone dźwięki.
Z drugiej strony może pojawić się intensywne poszukiwanie ruchu. Dwulatek stale wspina się, skacze, rzuca na poduszki lub domaga się bardzo mocnego bujania.
W tym wieku bardzo duża aktywność, silne emocje i różne preferencje są jednak czymś częstym. Dlatego pojedynczego zachowania nie należy oceniać bez uwzględnienia całego rozwoju dziecka.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej u 3-latka
W wieku około trzech lat trudności mogą stać się bardziej widoczne, szczególnie gdy dziecko rozpoczyna przedszkole.
Nagle pojawia się znacznie więcej bodźców. Inne dzieci dotykają się podczas zabawy, w sali jest głośno, trzeba korzystać z różnych materiałów plastycznych i dostosować się do codziennej rutyny.
Dziecko może wtedy:
- wycofywać się z zajęć grupowych,
- źle znosić hałas,
- unikać zabaw plastycznych,
- nie chcieć przebierać się,
- reagować silnie podczas posiłków,
- stale być w ruchu,
- mieć trudność z wyciszeniem.
Czasami dopiero nauczyciel zwraca uwagę rodzicom, że reakcje dziecka znacznie różnią się od zachowania większości grupy.
Pierwsze objawy zaburzenia SI u przedszkolaka
U przedszkolaka coraz większego znaczenia nabiera samodzielność. Dziecko ubiera się, je, uczestniczy w zajęciach plastycznych, ćwiczy, bawi się z innymi dziećmi i przebywa w bardziej wymagającym środowisku.
Właśnie wtedy drobne wcześniej trudności mogą zacząć realnie przeszkadzać w codziennym funkcjonowaniu.
Przykładowo dziecko nie chce uczestniczyć w przedstawieniu, ponieważ przeszkadza mu strój. Podczas obiadu je tylko kilka produktów. Na placu zabaw unika huśtawki albo przeciwnie, chce się huśtać przez bardzo długi czas.
W sali przedszkolnej może szybko się rozpraszać, natomiast po powrocie do domu reagować dużym zmęczeniem i rozdrażnieniem.
Nie oznacza to jeszcze automatycznie zaburzeń integracji sensorycznej. Jest to jednak dobry moment, aby spojrzeć na zachowanie dziecka jako całość.
Czy każde nietypowe zachowanie oznacza zaburzenia integracji sensorycznej?
Nie. To bardzo ważne, ponieważ wiele zachowań przypisywanych integracji sensorycznej występuje również u dzieci bez żadnych większych trudności.
Dziecko może nie lubić:
- odkurzacza,
- konkretnej bluzki,
- obcinania włosów,
- plasteliny,
- jednego rodzaju jedzenia.
Nie oznacza to od razu problemu sensorycznego. Większe znaczenie ma sytuacja, w której takich trudności jest dużo, reakcje są bardzo intensywne albo utrudniają dziecku normalne funkcjonowanie.
Warto więc zadać sobie trzy pytania:
- Czy problem powtarza się regularnie?
- Czy występuje w wielu sytuacjach?
- Czy ogranicza codzienne życie dziecka?
Jeżeli odpowiedź na wszystkie pytania brzmi „tak”, konsultacja może być dobrym rozwiązaniem.
Integracja sensoryczna a autyzm
Nietypowe reakcje sensoryczne mogą występować u dzieci w spektrum autyzmu. Dziecko może między innymi silniej reagować na dźwięki, dotyk czy zapachy albo intensywnie poszukiwać określonych bodźców.
Jednocześnie trudności sensoryczne nie oznaczają automatycznie autyzmu. Mogą występować również u dzieci, u których nie obserwuje się cech spektrum.
Jeżeli oprócz reakcji sensorycznych rodzic zauważa trudności dotyczące komunikacji, kontaktów społecznych, zabawy lub powtarzalnych zachowań, warto omówić cały rozwój dziecka ze specjalistą.
Nie należy natomiast próbować rozpoznawać autyzmu na podstawie jednego zachowania, na przykład zasłaniania uszu albo niechęci do brudzenia rąk.
Co może nasilać reakcje sensoryczne?
Reakcje dziecka nie muszą być każdego dnia jednakowe. To samo dziecko może jednego dnia dobrze tolerować głośne miejsce, a kolejnego bardzo szybko poczuć się przeciążone.
Wpływ mogą mieć między innymi zmęczenie, niewyspanie, głód, stres, choroba czy duża liczba wcześniejszych bodźców.
Dlatego rodzice czasami mówią: „przecież wczoraj mu to nie przeszkadzało”.
Nie musi oznaczać to, że dziecko celowo zmienia swoje zachowanie. Jego możliwości poradzenia sobie z bodźcami mogą po prostu różnić się w zależności od dnia i sytuacji.
Kiedy pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej warto skonsultować?
Nie trzeba czekać, aż trudności staną się bardzo nasilone. Konsultacja może służyć również rozwianiu wątpliwości rodziców.
Warto rozważyć spotkanie ze specjalistą, jeżeli dziecko:
- bardzo silnie reaguje na dotyk lub dźwięki,
- unika wielu codziennych aktywności,
- ma duże problemy podczas ubierania,
- nie toleruje wielu konsystencji pokarmów,
- stale poszukuje bardzo intensywnego ruchu,
- ma trudność z wyciszeniem,
- często zderza się z przedmiotami lub ludźmi,
- nie chce uczestniczyć w zabawach typowych dla swojego wieku,
- ma bardzo silne reakcje na pielęgnację,
- z powodu bodźców ma trudności w przedszkolu,
- doświadcza kilku różnych trudności sensorycznych jednocześnie.
Warto również zwrócić uwagę na własną intuicję rodzica. Jeżeli zachowanie dziecka regularnie budzi niepokój, konsultacja może pomóc ustalić, czy potrzebne jest dalsze wsparcie.
Pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej – najczęściej zadawane pytania
Jakie są pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej?
Pierwsze objawy mogą obejmować bardzo silne reakcje na dotyk, dźwięki, określone materiały, jedzenie lub ruch. U części dzieci widoczne jest natomiast intensywne poszukiwanie bodźców, na przykład ciągłe skakanie, bieganie, kręcenie się czy potrzeba mocnego przytulania.
W jakim wieku widać pierwsze objawy integracji sensorycznej?
Nietypowe reakcje na bodźce można obserwować już u małych dzieci, jednak wraz z wiekiem stają się one zwykle łatwiejsze do oceny. Szczególnie dużo informacji dostarcza sposób funkcjonowania dziecka podczas zabawy, samoobsługi i kontaktu z różnymi środowiskami.
Czy dziecko, które nie lubi hałasu, ma zaburzenia integracji sensorycznej?
Nie musi. Wiele dzieci jest wrażliwych na konkretne dźwięki. Większe znaczenie ma sytuacja, w której dziecko regularnie zasłania uszy, unika wielu miejsc albo silnie reaguje na codzienne odgłosy.
Czy dziecko, które nie lubi brudzić rąk, ma zaburzenia SI?
Nie zawsze. Niektóre dzieci po prostu nie lubią określonych konsystencji. Jeżeli jednak dziecko unika wielu faktur, nie chce chodzić boso, źle toleruje ubrania lub pielęgnację, warto przyjrzeć się jego reakcjom szerzej.
Czy ciągłe bieganie i skakanie może być objawem integracji sensorycznej?
Może wiązać się z poszukiwaniem intensywnych bodźców ruchowych lub czucia głębokiego, jednak duża aktywność jest również naturalna u wielu dzieci. Znaczenie ma jej nasilenie i wpływ na codzienne funkcjonowanie.
Czy zaburzenia integracji sensorycznej oznaczają autyzm?
Nie. Trudności sensoryczne mogą występować u dzieci w spektrum autyzmu, ale występują również u dzieci bez autyzmu. Do oceny spektrum potrzebna jest analiza znacznie szerszego obrazu rozwoju.
Czy problemy z jedzeniem mogą mieć związek z integracją sensoryczną?
Tak, niektóre dzieci szczególnie silnie reagują na konsystencję, zapach, temperaturę lub wygląd jedzenia. Jednak wybiórczość pokarmowa może mieć wiele przyczyn, dlatego warto oceniać ją kompleksowo.
Czy z pierwszymi objawami SI trzeba od razu rozpoczynać terapię?
Nie. Pierwszym krokiem może być konsultacja i ocena funkcjonowania dziecka. Dopiero na tej podstawie można ustalić, czy potrzebna jest terapia, zalecenia do pracy w domu czy jedynie dalsza obserwacja.
Umów konsultację integracji sensorycznej w Poradni FOCUS
Jeżeli obserwujesz u swojego dziecka pierwsze objawy trudności w integracji sensorycznej albo po prostu nie masz pewności, czy jego reakcje mieszczą się w typowym zakresie rozwoju, możesz umówić konsultację w Poradni FOCUS.
Specjalista przyjrzy się sposobowi funkcjonowania dziecka, jego reakcjom na różne bodźce oraz trudnościom pojawiającym się podczas codziennych czynności. Na tej podstawie możliwe będzie określenie, czy potrzebne jest dalsze wsparcie i jaka forma pomocy będzie najlepiej dopasowana do potrzeb dziecka.
O autorach:
Artykuł został przygotowany przez zespół redakcyjny serwisu PoradniaFOCUS.pl i skonsultowany ze specjalistami współpracującymi z poradnią.
Tworząc nasze materiały, opieramy się na aktualnej wiedzy psychologicznej i dziedzin pochodnych, sprawdzonych źródłach oraz doświadczeniu praktyków pracujących z dziećmi, młodzieżą i dorosłymi. Naszym celem jest publikowanie rzetelnych i pomocnych treści wspierających zdrowie psychiczne i rozwój.
Tagi: pierwsze objawy zaburzenia integracji sensorycznej, objawy SI u dziecka, pierwsze objawy SI, objawy integracji sensorycznej u 2 latka, objawy integracji sensorycznej u 3 latka, nadwrażliwość sensoryczna dziecko, zaburzenia sensoryczne u dziecka, dziecko nadwrażliwe na dotyk, si gliwice, si katowice, wwr gliwice, wwr katowice, diagnoza autyzmu u dziecka gliwice, diagnoza autyzmu u dziecka katowice